Overmaat en/of tekort aan voedingsstoffen

Als een plant precies voldoende voedingsstoffen kan opnemen, zou de groei optimaal zijn. Ten minste, als de andere groeifactoren ook gunstig zijn. Maar wat gebeurt er, als de plant te weinig voedingsstoffen opneemt?
Of juist te veel? De gevolgen van een teveel of een tekort aan voedingsstoffen zijn het duidelijkst bij de hoofd- elementen.

Figuur 3-7:

Te veel stikstof (N)
Stikstof is het meest opgenomen voedingselement. Het is nodig voor het maken van bladgroen en eiwitten. Daarbij heeft de plant wel veel licht nodig.

Als de plant te veel stikstof krijgt, groeit ze te snel. De plant wordt dan donkergroen. Aan een gewas kun je het goed  zien,  als  het  te  veel  stikstof  heeft  gehad.  Het  valt  namelijk  om.  De  stengel  wordt  te  slap  en  kan  het bovenstaande gewicht niet meer tillen. Ook is de plant vatbaarder voor ziektes. Het gewas zal uiteindelijk ook later afrijpen.

Figuur 3-8: Een gewas dat plat ligt, kun je moeilijk oogsten.

Te veel fosfor (P)
Fosfor is een onderdeel van plantaardige eiwitten. Fosfor speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van wortels en vruchten. Met name bij jongere planten beïnvloedt fosfor ook de ademhaling en het fotosynthese- proces.

Te veel fosfor is eigenlijk nooit slecht voor de planten. Een plant kan namelijk niet onbeperkt fosfor opnemen. Het teveel blijft achter in de grond en verdwijnt door uitspoeling naar diepere lagen in de grond.

Te veel kalium (K)
Kalium regelt de wateropname van de plant en zorgt voor de stevigheid. Het verbetert de smaak, kleur en houdbaarheid van vruchten. Aardappelen hebben door kalium minder last van stootblauw.

Figuur 3-9: Bij het rooien stoten de aardappelen tegen elkaar en krijgen blauwe plekken. Kalium vermindert
de blauwe plekken.

Te veel kalium levert geen hogere productie op. Het kost de boer wel extra geld. Een akkerbouwer die suiker-
bieten teelt, moet wel oppassen. Bij een overmaat aan kalium treedt namelijk hartrot op. Een gewas als prei heeft juist extra kalium nodig. Het krijgt daardoor een blauwe glans. De consument vindt dat mooi.

Overbemesting
Als  je  een  gewas  overbemest,  kan  de  plant  verdrogen.  Dat  heet  verbranden.  Bij  een  te  grote  hoeveelheid bemesting, onttrekken de zouten in de grond het water aan de plant. Op die manier verdroogt de plant.

Vragen

Wat kunnen de gevolgen zijn van een overmaat aan stikstof?
Een graangewas heeft te veel stikstof gekregen. Welk gevolg heeft dit voor het oogsten? Heeft een overmaat aan fosfor directe gevolgen voor een gewas? Licht je antwoord toe. Welk gevolg kan een overmaat aan kalium hebben in een suikerbietengewas?

Tekort aan stikstof
Als een plant te weinig stikstof krijgt, stagneert de groei. Het blad verkleurt naar lichtgroen tot geel. De verkleuring begint bij de onderste bladeren en trekt langzaam naar boven. De groei van de bovengrondse delen wordt geremd.

Bij gebrek aan stikstof groeien de wortels sterk uit, alsof ze ‘op zoek gaan’ naar voeding. De gewassen zijn gevoeliger voor ziektes. Ook bloeit het gewas vaak te vroeg.

Figuur 3-10: De gevolgen van N-gebrek in een gewas

Tekort aan fosfor
Als  een  plant  een  gebrek  aan  fosfor  heeft,  krijgt  ze  een  blauwpaarse  kleur.  Bij  sommige  gewassen,  zoals komkommer, meloen en augurk, komen er op de oudere bladeren bruine, ingedroogde vlekken. Het wortelstelsel
is slecht tot matig ontwikkeld. Het gewas rijpt ook te vroeg af.

Figuur 3-11: De gevolgen van P-gebrek in een gewas

Tekort aan kalium
Bij een tekort aan kalium gaat de plant zwakker groeien. De takken worden steeds dunner en vertakken sterk. De bladranden worden lichter van kleur en verdrogen later.

Figuur 3-12: De gevolgen van K-gebrek in een gewas

Tekort aan spoorelementen
Meestal zitten er van nature voldoende spoorelementen in de grond. Een boer hoeft ze dan ook zelden toe te voegen. Een molybdeengebrek is bij sommige planten duidelijk te zien. Bij bloemkool ontstaat er een slechte
of helemaal geen bloemknop. Bij (suiker)bieten ontstaat er hartrot.

Figuur 3-13: Molybdeengebrek

Vragen

Bij stikstofgebrek verkleuren de onderste bladeren het eerst. Daarna trekt dit naar boven. Leg uit hoe dat komt. Hoe reageert het wortelstelsel van een plant op stikstofgebrek?
Waaraan herken je een fosforgebrek in een komkommergewas?
Hoe kun je aan de takken zien of er sprake is van een kaliumgebrek?